Haberler

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (KTMÜ), doğal dil işleme teknolojileri ile derlem biliminin dil ve çeviri araştırmalarındaki kullanımını ele alan uluslararası bir seminere ev sahipliği yapıyor. KTMÜ Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü ile Almanya’daki Saarland Üniversitesi iş birliğinde düzenlenen seminer, 21–24 Eylül 2026 tarihleri arasında devam edecek.

Erasmus+ KA171 Üniversiteler Arası Anlaşması çerçevesinde düzenlenen “Doğal Dil İşleme Teknolojileri ve Derlem Bilimi” başlıklı seminer, 21 Eylül’de Edebiyat Fakültesi Kasım Tınıstanov Salonu’nda başladı. Dört günlük programda katılımcılara doğal dil işleme, derlem oluşturma ve dijital araştırma araçlarının kullanımına yönelik teorik ve uygulamalı eğitimler veriliyor.

Dil araştırmalarında dijital yöntemler değerlendirilecek

Bilgisayar bilimi, yapay zekâ ve dilbilimin kesişimindeki güncel yöntemlere odaklanan seminerde, meta veriler ve dilbilimsel anotasyon, sözdizimsel analiz, Universal Dependencies (UD), düzenli ifadelerle derlem sorgulama, yapay zekâ destekli derlem analizi, söylem analizi, nitel veri analizi ve paralel derlemler ele alınıyor.

Saarland Üniversitesinden Dr. Marie-Pauline Krielke ve Dr. Andrea Wurm’un yürüttüğü eğitimlerde katılımcılar, araştırma sorularına uygun derlem araçlarını seçme, sorgu oluşturma, sözdizimsel çözümleme yapma ve farklı dijital platformlardan yararlanma konusunda uygulamalar gerçekleştirecek.

Programda öğrenci çevirmen derlemleri üzerinden çeviri hatalarının incelenmesi, içerik ve dil bilgisi kaynaklı hataların değerlendirilmesi, çeviri tarihi ve iki dillilik araştırmaları gibi konulara da yer veriliyor. Fransızca ve Almanca tarihi belgelerden paralel derlem oluşturulması, belgelerin taranarak yapay zekâ yardımıyla metne aktarılması, metinlerin hizalanması ve elle etiketlenmesi programın uygulama başlıkları arasında bulunuyor.

Kırgız Dilinin dijital kaynakları geliştiriliyor

Seminerin açılışında KTMÜ Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölüm Başkanı Prof. Dr. Aida Kasiyeva, “Kırgız Dilinin Derlem Bilimi” başlıklı bir sunum yaptı. Sunumda Kırgızcaya yönelik elektronik derlemlerin geliştirilmesi ve dil verilerinin bilimsel araştırmalarda kullanılması üzerinde duruldu.

Katılımcılara kendi araştırma sorularına uygun derlemleri seçme, oluşturma ve kullanma yöntemlerinin aktarıldığı programda, Kırgızca-İngilizce, Kırgızca-Türkçe, Rusça-Türkçe ve Türkçe-İngilizce gibi farklı dil çiftleri üzerinden paralel derlem çalışmalarının nasıl yürütülebileceği inceleniyor.

KTMÜ Edebiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Dr. Leyla Babatürk, seminer kapsamındaki değerlendirmesinde Kırgızcaya yönelik nitelikli ve denetlenmiş dijital kaynakların geliştirilmesinin önemine işaret etti. Babatürk, Kırgızcanın morfolojik olarak etiketlenmiş ilk büyük elektronik derleminin 2019 yılında edebî metinlerle oluşturulmaya başlandığını, gazete arşivleri, atasözleri ve Cengiz Aytmatov’un 10 ciltlik külliyatının eklenmesiyle derlemin yaklaşık 4 milyon sözcüğe ulaştığını aktardı.

Yapay zekâ sistemlerinin dil verilerinden beslendiğini belirten Babatürk, bu sistemlerin Kırgızcada ürettiği hataların azaltılabilmesi için güvenilir dijital dil kaynaklarına ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Aida Kasiyeva da seminerin Kırgızcanın çağdaş teknolojiler aracılığıyla araştırılmasına, korunmasına ve geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçladığını belirtti. Kırgızcanın dijital kaynakları sınırlı diller arasında bulunduğuna dikkat çeken Kasiyeva, dilin dijital ortamdaki varlığını güçlendirecek çalışmaların taşıdığı önemi vurguladı.

Yapay zekâdan paralel derlemlere uygulamalı program

Seminerin ikinci gününde meta veriler, dilbilimsel anotasyon, düzenli ifadelerle derlem sorguları ve yapay zekâ destekli derlem analizi üzerinde duruluyor. Üçüncü gün Universal Dependencies, sözdizimsel analiz ve Sketch Engine aracılığıyla söylem analizi çalışmaları yapılacak. Son gün ise MAXQDA ve TEI/XML kullanılarak nitel veri analizi, paralel derlemler ve ilgili dijital uygulamalar ele alınacak.

Kırgız dilinin dijital ortamda geliştirilmesine dikkat çekildi

Seminerin 23 Eylül Kırgız Cumhuriyeti Devlet Dili Günü’nü içine alan haftada düzenlenmesi, Kırgızcanın dijital ortamda korunmasına ve geliştirilmesine yönelik çalışmaları da gündeme taşıyor. Seminerin bu yönü, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan “Ulusal Ruh – Küresel Zirve” Doktrini’nin devlet dilinin korunması, geliştirilmesi ve çağdaş bilim ve teknolojinin imkânlarıyla güçlendirilmesine ilişkin yaklaşımıyla örtüşüyor. Kırgızcaya 23 Eylül 1989’da devlet dili statüsü verildiğini hatırlatan Kasiyeva, Devlet Dili Günü’nün ana dilin korunması, geliştirilmesi ve toplumsal yaşamın farklı alanlarında kullanımının yaygınlaştırılması bakımından taşıdığı değere değindi.

Dört gün sürecek uluslararası seminer, 24 Eylül’de tamamlanacak. Program sonunda katılımcılara sertifika verilecek.