Haberler

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (KTMÜ) ev sahipliğinde, 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Bişkek’te “Hava, Su, Toprak: Ekolojik Denge ve Sürdürülebilir Bir Gelecek” ana temasıyla V. Uluslararası Finans, Ekonomi ve Sürdürülebilir Politikalar Kongresi (ICOFESP) gerçekleştirildi. Uluslararası akademik iş birliğini geliştirmeyi ve küresel ekonomik, sosyal ve çevresel sorunlara sürdürülebilir çözümler üretmeye katkı sağlamayı amaçlayan kongrede, farklı ülkelerden akademisyenler bir araya geldi.

Kongrenin açılış konuşmalarında sürdürülebilir kalkınma, çevresel sorunlar, su kaynaklarının korunması, uluslararası akademik iş birliği ve Türk dünyasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi konuları ele alındı.

Alpaslan Ceylan: “Ekonomik İş Birlikleri En Önemli Unsurlardan Birisidir”

KTMÜ Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan, konuşmasına Manas ailesinin değerine ve üniversitenin çalışkan, başarılı öğrencilerine dikkat çekerek başladı. Kongrenin Cumhuriyet Bayramı’na denk gelen bir tarihte düzenlenmesinden duyduğu memnuniyeti dile getiren Ceylan, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümünü kutladı.

Bağımsızlık ve özgürlüğün Türk milleti için taşıdığı öneme değinen Ceylan, Türkiye’nin zorlu şartlar altında kazanılan zaferlerle Cumhuriyet’e ulaştığını belirtti. Kırgızistan tarihinde önemli bir yere sahip olan Ürkün olaylarının da unutulmaması gerektiğini ifade eden Ceylan, 11 Kasım’da gerçekleştirilecek yürüyüşle ataların anılacağını söyledi.

Türk dünyasındaki kardeşlik ilişkilerinin güçlendirilmesinin önemini vurgulayan Ceylan, bu ilişkilerin ekonomik iş birliğiyle desteklenmesi gerektiğini belirterek, “Ancak eğer bunun içinde ekonomi yoksa bu sadece hamasetten öteye gidemez. Dolayısıyla ekonomik işbirlikleri en önemli unsurlardan birisidir.” dedi. Ekonomik iş birliklerinin geliştirilmesinde üniversitelerin ve nitelikli insan kaynağı yetiştiren eğitim kurumlarının önemli rol oynadığını ifade etti.

Kongrenin ana temasıyla doğrudan ilişkili olarak su kaynaklarının korunmasına dikkat çeken Ceylan, Kırgızistan’ın üç ülkeyi besleyen su kaynaklarına sahip olduğunu belirtti. Gelecekte su güvenliğinin giderek daha önemli hâle geleceğini ifade eden Ceylan, Orta Asya’nın önemli doğal değerlerinden Issık-Göl’dün korunmasının da öncelikli konular arasında yer aldığını söyledi. Issık Göl’dün yalnızca doğal bir zenginlik olmadığını, aynı zamanda bölgenin destanları ve kültürel hafızası açısından da önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı.

Ceylan, kongrenin su kaynaklarının korunması, çevresel sorunların çözümü ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi bakımından yol gösterici olmasını temenni etti. Ayrıca uluslararası bilimsel etkinliklerin sürekliliğinin önemine değinerek beşinci kez düzenlenen ICOFESP’in bu açıdan değerli bir örnek oluşturduğunu vurguladı.

Bilimsel İş Birliğinin Geliştirilmesi Hedefleniyor

Kırklareli Üniversitesi Rektörü ve ICOFESP Kongresi Başkanı Prof. Dr. Rengin Ak, çevresel sorunların, ekonomik tercihlerin ve teknolojik gelişmelerin günümüzde birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirtti. Bu ilişkilerin anlaşılabilmesi için farklı bakış açılarının ve bilimsel araştırmaların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Ak, kongrede yeşil finansman, çölleşmeyle mücadele, yapay zekâ, su güvenliği, organik gıda tercihleri, Türkiye’nin karbonsuzlaşma süreci ve döngüsel ekonomi gibi konuların ele alındığını söyledi.

KTMÜ’nün kongreye ev sahipliği yapmasının uluslararası akademik ilişkilerin geliştirilmesi bakımından önemli olduğunu dile getiren Ak, üniversite yönetimine ve organizasyonda emeği geçenlere teşekkür etti.

Üniversiteler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine de değinen Ak, Kırklareli Üniversitesinin uluslararasılaşma vizyonu kapsamında Balkanlar ve Türk dünyasıyla akademik bağlarını güçlendirmeye önem verdiğini belirtti. Özbekistan, Kırgızistan ve Kazakistan’dan öğrencilerin Orhun Değişim Programı kapsamında üniversitelerini ziyaret ettiklerini aktaran Ak, öğrenci ve akademisyen hareketliliğinin üniversiteler arasındaki ilişkileri güçlendirdiğini ifade etti.

Uluslararası Akademik İş Birliği ve Sürdürülebilir Kalkınma

Kırklareli Üniversitesi öğretim üyesi ve ICOFESP Kongresi Eş Başkanı Prof. Dr.Berna Ak Bingül, kongrenin beşinci kez düzenlenmesinin bilimsel paylaşımın sürekliliği ve uluslararası akademik iş birliğinin güçlendirilmesi açısından önem taşıdığını belirtti.

2023 yılından bu yana düzenlenen ICOFESP kongrelerinin farklı ülkelerden bilim insanlarını küresel sorunlar etrafında bir araya getirdiğini ifade eden Bingül, önceki kongrelerin Kuzey Makedonya’nın Üsküp şehrinde, Bursa Teknik Üniversitesinin ev sahipliğinde ve Arnavutluk’un Tiran şehrinde gerçekleştirildiğini hatırlattı. 2025 yılında düzenlenen dördüncü kongrede ise “Climate Resilience and Sustainability” teması çerçevesinde iklim direnci ve sürdürülebilirlik konularına odaklanıldığını aktardı.

Bu yıl KTMÜ ev sahipliğinde düzenlenen kongrenin “Hava, Su, Toprak: Ekolojik Denge ve Sürdürülebilir Bir Gelecek” temasının, doğal kaynakların korunması, ekolojik dengenin sürdürülmesi ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakılması gibi ortak sorumluluklara dikkat çektiğini belirten Bingül, kongrenin Birleşmiş Milletler’in 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarıyla örtüştüğünü vurguladı.

Kongre’de 94 Bildiri Sunuldu

KTMÜ öğretim üyesi Doç. Dr. Ömer Tuğsal Doruk, açılış konuşmasında katılımcıları selamlayarak üniversitede uluslararası bir akademik etkinliğe ev sahipliği yapmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Kongrenin beşinci kez düzenlenmesinin, etkinliğin akademik dünyada kalıcı bir yer edindiğini gösterdiğini belirten Doruk, organizasyona katkı sağlayan kurum ve kişilere teşekkür etti.

Kongrenin kapsamı hakkında bilgi veren Doruk, yüz yüze oturumlarda 10 salonda 56 bildirinin sunulacağını, iki davetli konuşmacının sunum gerçekleştireceğini ve çevrim içi sekiz oturumda 38 bildirinin yer alacağını ifade etti. Böylece kongre kapsamında toplam 94 bildirinin sunulacağını belirten Doruk, bildiri yazarları ve açılış oturumu kapsamında 12 farklı ülkeden katılım sağlandığını aktardı.

Yeşil finans, çevre ekonomisi, su güvenliği, tarım, biyoçeşitlilik, matematiksel modeller ve sürdürülebilir turizm gibi çeşitli alanlarda çalışmaların sunulacağını belirten Doruk, farklı disiplinlerden araştırmacıların ortak sorunlara bilimsel çözümler aramasının kongrenin en önemli kazanımlarından biri olduğunu vurguladı.

Kongrenin, Antalya’da 9 Kasım’da gerçekleştirilecek COP31 öncesinde düzenlenmesinin de önem taşıdığını ifade eden Doruk, burada ortaya konulacak bilimsel çalışmaların küresel iklim tartışmalarına katkı sağlamasını temenni etti.

Sürdürülebilirlik Raporlamasının Stratejik Dönüşümü Ele Alındı

Açılış konuşmalarının ardından KTMÜ İşletme bölümü Başkanı Prof. Dr. Gökhan Özer, “Finansal Tablolardan İklim Tablolarına: Sürdürülebilirlik Raporlamasının Stratejik Dönüşümü” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. İşletmelerin finansal raporlama süreçlerinin tarihsel gelişimi, finansal bilgilerin güvenilirliği ve bağımsız dış denetimin rolü üzerinde duruldu.

Matematiksel Modeller ve Veriler Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Ele Alındı

Prof. Dr. Orhan Gemikonaklı’nın başkanlığındaki oturumda ekolojik gelecek, matematiksel modelleme ve yapay zekâ uygulamalarını konu alan bildiriler sunuldu. Prof. Dr. Orhan Gemikonaklı, sürdürülebilir su-enerji-gıda sistemlerine yönelik dinamik bir modelleme ve yapay zekâ çerçevesini değerlendirdi. Yüksek Lisans Öğrencisi Muhammed Emin Batuhan, Prof. Dr. Ercan Çelik ve Doç. Dr. Muhammed Yiğider fraktal karmaşık diferansiyel denklemlerin analitik incelemesini yaparken; Yüksek Lisans Öğrencisi Can Yıldızhan ve Doç. Dr. Ömer Tuğsal Doruk CEO geri alma düzenlemelerinin finansal kısıtlar üzerindeki etkilerini ele aldı. Prof. Dr. Mehmet Yavuz, Aycan Abdybek kyzy ve Prof. Dr. Hardik Joshi ile Doç. Dr. Elmira Abdyldaeva ve Dastan Daniyarov ise av-avcı modellerindeki matematiksel analizler ve zaman gecikmeleri üzerine sunumlarını gerçekleştirdi.

Su Güvenliği ve Ağır Metal Kirliliği Bölgesel Verilerle Değerlendirildi

Prof. Dr. Bakyt Borkoev’in yönettiği oturumda su kirliliği, atık su yönetimi ve ekolojik etkiler farklı araştırma alanlarıyla incelendi. Yüksek Lisans Öğrencisi Gulnazik Bolotmambetova, Yrd. Doç. Dr. Kubat Kemelov, Prof. Dr. Bakyt Borkoev, Prof. Dr. Kalipa Salieva, Yrd. Doç. Dr. Emil Omurzak uulu ve Öğr. Gör. Aidai Zhumadilova’nın ortak çalışmasında ceviz kabuğundan elde edilen aktif karbonun adsorpsiyon özellikleri sunuldu. Yüksek Lisans Öğrencisi Maryam Bakytbekova, Öğr. Gör. Ziyadat Salieva, Arş. Gör. Darya Karimova, Prof. Dr. Kalipa Salieva, Prof. Dr. Bakyt Borkoev ve Yrd. Doç. Dr. Emil Omurzak ise Kırgızistan’ın Cazı ve Kök-Art nehirlerindeki ağır metal konsantrasyonlarını değerlendirdi.

Oturumun devamında Prof. Dr. Kalipa Salieva, Öğr. Gör. Nurila Mambetcanova, Oman Abyshev, Öğr. Gör. Alina Kerimbaeva, Dr. Marat Abyshev, Dr. Ormon Abyshev, Prof. Dr. Anar Zaripova ve Prof. Dr. Bakyt Borkoev, iklim parametrelerinin su kalitesi üzerindeki etkilerini makine öğrenimi tabanlı bir model çerçevesinde sundu. Yüksek Lisans Öğrencisi Gaukhar Ormoshova, Öğr. Gör. Ziyadat Salieva, Arş. Gör. Darya Karimova, Prof. Dr. Kalipa Salieva, Prof. Dr. Bakyt Borkoev ve Yrd. Doç. Dr. Emil Omurzak ise Kırgız Cumhuriyeti’nin güney bölgesindeki nehirlerde yürütülen ağır metal izleme çalışmalarının sonuçlarını paylaştı.

Biyoçeşitlilik, Toprak Ekosistemi ve Doğa Tabanlı Çözümler Ele Alındı

Prof. Dr. Mustafa Dolaz’ın başkanlığındaki oturumda biyoçeşitlilik, toprak ekosistemleri ve doğa tabanlı çözümleri konu alan bildiriler sunuldu. Doç. Dr. Aigul Beçelova, Prof. Dr. Bekmamat Djenbaev, Prof. Dr. Kalipa Salieva ve Yrd. Doç. Dr. Emil Omurzak, Kırgızistan’daki ceviz-meyve ormanlarının ekolojik-biyojeokimyasal izlenmesinde ceviz yapraklarındaki kimyasal element birikimini değerlendirdi. Yrd. Doç. Dr. Nurzat Şaikieva, Prof. Dr. Mustafa Dolaz ve Prof. Dr. Nahit Aktaş klima toz selülozunun hidrojel materyallerine dönüştürülerek boya uzaklaştırılmasında kullanımını incelerken; Yrd. Doç. Dr. Nurzat Shaikieva, Prof. Dr. Mustafa Dolaz ve Elizabet Burkhanova hidrolize keratin malzemelerin antimikrobiyal özelliklerini ele aldı. Doç. Dr. Coşkun Güçlü gerçekleştirdiği iki ayrı sunumda, Türkmen Dağı’ndaki Ergin KınKanatlıları parazitleyen Centistes ve Syntretus türlerinin DNA barkodlaması ve biyoçeşitlilik önemini paylaştı, ardından küresel iklim değişikliğinin sürdürülebilir tarımsal biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Arş. Gör. Diana Carkınbek, Prof. Dr. Mustafa Dolaz ve Yrd. Doç. Dr. Nurzat Şaikieva ise buğday samanı atıklarından mikrokristalin selüloz sentezini sundu.

Sürdürülebilir Yaşam ve Çevre Bilinci Çok Yönlü Perspektiflerle Tartışıldı

Yrd. Doç. Dr. Narıngül Margazieva’nın yönettiği oturumda sürdürülebilir yaşam, ekoturizm ve çevre bilinci farklı alanlardaki araştırmalarla incelendi. Yrd. Doç. Dr. Narıngül Margazieva ve Iskender Alikov, Kırgızistan kırsalındaki özgün konaklama işletmelerini ekoturizm bağlamında değerlendirdi. Arş. Gör. Edita Mustafa, Batı Balkanlar’daki yüksek teknoloji ihracatının belirleyicilerini doğrudan yabancı yatırımlar, dijitalleşme ve enerji dönüşümü rolleri üzerinden ele aldı. Yüksek Lisans Öğrencisi Elena Cıldızbek Kızı, Yrd. Doç. Dr. Emil Omurzak uulu, Prof. Dr. Kalipa Salieva, Prof. Dr. Bakyt Borkoev ve Prof. Dr. Sagynbek Orunbaev, Kırgızistan’ın tarımsal atıklarından elde edilen çevre dostu nanomateryalleri ve aktif karbonları sundu. Yüksek Lisans Öğrencisi Burulcha Turdubaeva ve Doç. Dr. Emrullah Tören sürdürülebilir turizmde çevre bilinci ile tutum-davranış arasındaki boşluğu sistematik literatür taramasıyla inceledi. Yrd. Doç. Dr. İbrahim Gündoğdu, Ayperi Kubanıçbek Kızı ve Dr. Kımbat Asanova, Bişkek örneğinde festival turizminin yerel halk üzerindeki etkilerini değerlendirirken; Öğr. Gör. Sapargul Turdubekova, Kırgızistan’daki kayak turizminin iklim değişikliği ve ekonomik risk ilişkisinde tesis yüksekliğinin rolünü paylaştı.

Organik Tarım, Toprak Koruma ve Sürdürülebilir Tarım Uygulamaları Değerlendirildi

Prof. Dr. Rafet Aslantaş’ın başkanlığındaki oturumda organik tarım, agroekoloji, toprak koruma ve verimlilik konuları ele alındı. Yrd. Doç. Dr. Saikal Bobuşova, Narın bölgesi Ak-Talaa ilçesindeki organik tarımda yerli entomopatojenik fungusların Fusarium türlerine karşı etkinliğini sundu. Yüksek Lisans Öğrencisi Aidana Samarbek, tarım topraklarındaki mikroplastik kirliliğini incelerken; Dr. Farzaneh Pordel Maragheh, Doç. Dr. Tuba Özkan ve Öğr. Gör. Elif Gövez Kılıç tarımsal atıklardan biyoçar üretiminin ekonomik potansiyelini değerlendirdi. Bir diğer çalışmalarında allelopatik yabancı ot yönetiminin ekonomik potansiyelini ele aldı. Yrd. Doç. Dr. Tair Esenali uulu, Arş. Gör. Abdullah Can Akgül, Doç. Dr. Coşkun Güçlü ve Prof. Dr. Rafet Aslantaş, Kırgızistan çilek sektörüne yönelik üretici anketi bulgularını ve üretim kısıtlarını sunarken; Yüksek Lisans Öğrencisi Zhanarka Nurbekova, fitohormonların Albion çilek çeşidinin büyüme ve gelişme süreçleri üzerindeki etkilerini paylaştı.

Matematiksel Modeller ve Veriler Ekolojik Gelecekteki Rolüyle Ele Alındı

Prof. Dr. Mehmet Yavuz’un başkanlığındaki oturumda ekolojik gelecek, veri analizi ve matematiksel modelleme konularını içeren bildiriler sunuldu. Doç. Dr. Kalıskan Matanova ve Yrd. Doç. Dr. Peyil Esengul Kızı, Çatır-Köl Göl Havzası’ndaki uzun vadeli hava sıcaklığı değişimlerini ve bunların göl yüzey alanı dinamikleriyle ilişkisini değerlendirdi. Yüksek Lisans Öğrencisi Atilla Karabacak, Doç. Dr. Çağrı Karaman ve Prof. Dr. Ercan Çelik Weyl-Walker-3 manifoldları üzerine elde edilen sonuçları paylaşırken; Prof. Dr. Ercan Çelik, Dr. Nooriza Mirzabekova ve Prof. Dr. Sadaghat Shahmorad tekil gecikmeli diferansiyel denklem sistemleri için Lagrange interpolasyon kollokasyon yöntemini ele aldı. Prof. Dr. Mehmet Yavuz, Niyazbek Saypidinov ve Prof. Dr. Parvaiz Ahmad Naik yaş yapılı bir tüberküloz modelinin kararlılık analizini ve sayısal simülasyonlarını sunarken; Prof. Dr. Kamalbek Karymshakov, Yüksek Lisans Öğrencisi Uulai Rustemova ve Yrd. Doç. Dr. Dastan Aseinov Kırgızistan’daki dijital bölünme ve hanehalkı refahı ilişkisini inceledi.

Hava Kalitesi, İklim Değişikliği ve Döngüsel Ekonomi Tartışıldı

Doç. Dr. Abdullah Oğrak’ın yönettiği oturumda hava kirliliği, su yönetimi ve döngüsel üretim modelleri farklı araştırmalarla ele alındı. Doç. Dr. Ilker Oruç gerçekleştirdiği iki ayrı sunumda, Çanakkale Lapseki’deki kirletici konsantrasyon seviyelerini iki değişkenli kutupsal grafikler ve k-ortalama kümeleme analiziyle değerlendirdi; ardından Tekirdağ Çorlu’daki hava kirleticilerinin mevsimsel değişimlerini ve potansiyel kaynak yönlerini inceledi. Yüksek Lisans Öğrencisi Akif Korkmaz ve Doç. Dr. Alper Işın, turizmde su yönetimi, su stresi ve mavi ekonomi üzerine yapılan araştırmaların bibliyometrik analizini paylaştı. Yüksek Lisans Öğrencisi Aida Bayzakova ve Prof. Dr. Gökhan Özer, Türk keçe çadırı (yurt) mimarisini modern döngüsel inşaat ilkeleriyle karşılaştırmalı olarak ele aldı. Yüksek Lisans Öğrencisi Mehmet Albayrak, Türkiye’deki Kırgız öğrencilerin kültürlerarası iletişim kaygısı ile etkili vatandaşlık yeterlilikleri arasındaki ilişki üzerinden yeşil dönüşümün insani ve sosyal altyapısını sundu. Yüksek Lisans Öğrencisi Aynazik Sarygulova ve Doç. Dr. Nazgül İmanberdieva ise Bişkek’teki atmosferik havanın çevresel durumunu değerlendirdi.

Biyoçeşitlilik ve Doğa Tabanlı Çözümler Disiplinlerarası Yaklaşımlarla Değerlendirildi

Doç. Dr. Coşkun Güçlü’nün başkanlığındaki oturumda biyoçeşitlilik, ekosistemler ve ekolojik söylem analizleri sunuldu. Yüksek Lisans Öğrencisi Betül Kaya Özdemir, Prof. Dr. Mustafa Dolaz ve Yrd. Doç. Dr. Nurzat Şaykieva, atık yünden elde edilen hidrolize keratinin sentezi ele aldı. Doç. Dr. Aigul Bechelova, Kırgızistan’ın meyve ve ceviz ormanlarındaki antep fıstığı ve ceviz meyvelerinin mineral bileşiminin ekolojik ve biyojeokimyasal değerlendirmesini yaptı. Doç. Dr. Coşkun Güçlü sunduğu iki ayrı çalışmada, Türkmen Dağı’nda Lepidoptera larvalarını parazitleyen Cardiochiles cinsinin DNA barkodlaması ve sürdürülebilir biyoçeşitlilik önemini paylaştı; ardından Wolbachia endosimbiyontunun elma kırmızı gal yaprakbiti Dysaphis devecta (Walker) (Hemiptera: Aphididae)’nın Eşey Oranı Üzerindeki Etkisi: Sürdürülebilir Doğal Popülasyon Düzenleme Mekanizmasını değerlendirdi. Dr. Rahat Alishova ise Kırgızca ve İngilizce çevresel söylemlerin karşılaştırmalı eko-dilbilimsel analizi üzerinden farklı kültürlerde ekolojik bilincin çerçevelenmesini sundu.

Sürdürülebilir Yaşam, Çevre Bilinci ve Turizm Politikaları Tartışıldı

Prof. Dr. Ümit Sormaz’ın başkanlığındaki oturumda kurumsal çevre sorumluluğu, sürdürülebilir turizm uygulamaları ve su güvenliği gibi konular ele alındı. Yüksek Lisans Öğrencisi Aikol Belekova, VOSviewer kullanarak kurumsal çevre sorumluluğu ve iş etiği üzerine 2016–2025 yıllarını kapsayan bilimsel eğilimlerin bibliyometrik analizini sundu. Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Gündoğdu, Dr. Kymbat Asanova ve Beksultan Tureshev, Kırgızistan’ın Alay bölgesindeki sürdürülebilir turizm geliştirme pratiklerini değerlendirdi. Yüksek Lisans Öğrencisi Aikelem Doktorbekova, Bişkek örneği üzerinden şehir sakinlerinin su kaynaklarının verimli kullanımına yönelik çevre bilincini inceledi. Yüksek Lisans Öğrencisi Canıl Mahfurova, Prof. Dr. Ümit Sormaz, Mustafa Yılmaz ve İrfan Yurt, 1993–2026 yıllarındaki araştırma trendleri, entelektüel yapı ve tematik evrimi kapsayan sürdürülebilir turizm ve yerel topluluklar konulu bibliyometrik analizi paylaştı. Yüksek Lisans Öğrencisi Canıl Mahfurova ve Doç. Dr. Emrullah Tören, buzul bağımlı bir ekonomide su güvenliği başlığı altında iklim riskleri, ekonomik maliyetler ve Kırgızistan için politika yollarını ele alırken; Prof. Dr. Besim Yıldırım bireysel gazeteciliğin finansal sürdürülebilirliğini gazeteci markalaşması, gelir çeşitlendirmesi ve platform bağımlılığı bağlamında değerlendirdi.

Çevre Kirliliğinin Ekonomik Maliyetleri ve Yeşil Finansman Modelleri İnceledi

Doç. Dr. Fatih Kayhan’ın yönettiği oturumda ekolojik-ekonomik sistemlerin matematiksel modellenmesi, finansal içerme ve yeşil yatırımlar ele alındı. Dr. Çınara Tabaldieva ve Doç. Dr. Elmira Abdıldayeva, matematiksel modelleme ve optimizasyon teorisi yöntemleriyle ekolojik ve ekonomik sistemlerin analizini sundu. Bir diğer çalışmalarında ise çevre kirliliği faktörlerini hesaba katan fayda fonksiyonunun optimizasyonunu gerçekleştirdi. Doç. Dr. Raziiakhan Abdieva ve Doç. Dr. Alice Bonou, Kırgızistan ve Benin örnekleri üzerinden çiftçilerin finansal kapsayıcılığını ve finansmana erişimini karşılaştırmalı olarak inceledi. Doç. Dr. Ilja Nikitins, Kırgızistan’daki sabit sermaye yatırımlarında yapısal değişimler ekseninde yeşil yatırımları değerlendirdi. Doç. Dr. Fatih Kayhan, 2014–2024 yılları arasındaki dönemi inceleyerek Türkiye’deki kalkınma bankalarının sürdürülebilir yatırımlar için sağladığı kredileri gözden geçirdi; Yüksek Lisans Öğrencisi Büşra Doğan Günal ise kırsal Kırgızistan’da göç ve arazi kullanımını terk etme veya kiralama piyasaları yoluyla aktarma bağlamında ele aldı.

Sürdürülebilir Yaşam ve Yeşil Dönüşüm Çevrim İçi Oturumda Değerlendirildi

Prof. Dr. Berna Ak Bingül’ün başkanlığında çevrim içi olarak gerçekleştirilen oturumda yeşil finans, yapay zekâ yönetişimi ve tüketici davranışları incelendi. Prof. Dr. Sema Yılmaz, Prof. Dr. Klemens Katterbauer ve Prof. Dr. Berna Ak Bingül, Afrika’da çölleşmeyle mücadele ve yeşil finans modellerini Çin’in katkılarıyla birlikte değerlendirdi. Prof. Dr. Sema Yılmaz ve Prof. Dr. Klemens Katterbauer, yapay zekâ yönetişimi, veri merkezi genişlemesi ve Afrika’daki su güvenliği mücadelesini ele aldı. Arş. Gör. Demet Gediz Aydoğdu ve Arş. Gör. Üyesi Öznur Aydıner Çakırel, planlı davranış teorisi çerçevesinde genç tüketicilerin organik gıda satın alma niyetlerini çevre ve sağlık bilincinin aracı rolüyle araştırdı. Prof. Dr. Deniz Dilara Dereli ve Doç. Dr. Elife Akiş, küresel iklim politikalarından ulusal düzenlemelere geçiş sürecinde Türkiye’nin karbonsuzlaştırma sürecini sunarken; Dr. Öğr. Üyesi Ferahnur Özgören Şen, sürdürülebilirlik kapsamında döngüsel ekonomi ve pazarlama kavramlarının incelenmesine yönelik bir bibliyometrik analiz paylaştı.

Yeşil Dönüşüm Politikaları Çevrim İçi Oturumda Tartışıldı

Doç. Dr. Neriman Hocaoğlu’nun başkanlığında çevrim içi olarak gerçekleştirilen oturumda yeşil enerji düzenlemeleri, AB çevre politikaları ve dijital dönüşüm konuları ele alındı. Doç. Dr. Çiğdem Özarı, K-Ortalama kümeleme yöntemiyle Avrupa ve Orta Asya’daki yeşil enerji düzenleyici sonuç profillerini haritalandırdı. Doç. Dr. Neriman Hocaoğlu, AB çevre politikasının yerel boyutunu çok seviyeli yönetişim ve Yeşil Şehir Anlaşması (Green City Accord) bağlamında değerlendirdi. Dr. Öğr. Üyesi Ceneta Telak Durmishi, sürdürülebilir istihdam edilebilirlik için üniversite kariyer merkezlerinin stratejik yönetimini dijital inovasyon, üniversite-sanayi iş birliği ve yeşil beceri geliştirme entegrasyonu üzerinden sundu. Dr. Öğr. Üyesi Aksu Samet, Dr. Öğr. Üyesi Soykan Agar, Arş. Gör. Sezen Samet ve Martina Pavlovska Dimkovski, okullarda dijital dönüşüm ve kağıtsız uygulamalar çerçevesinde öğretmenlerin sürdürülebilir kaynak yönetimine geçişini inceledi. Dr. Öğr. Üyesi Aksu Samet, Arş. Gör. Muhamed Abazi, Martina Pavlovska Dimkovski, Arş. Gör. Albina Jusufi ve Arş. Gör. Sezen Samet ise öğretmen ve öğrenciler arasındaki çevresel kaygı ve enerji tasarrufunu tutumlar, davranışlar ve pedagojik sonuçları açısından değerlendirdi.

Yeşil Finansman ve Sürdürülebilir Yatırımlar Çevrim İçi Oturumda Ele Alındı

Doç. Dr. Fatih Kayhan’ın yönettiği çevrim içi oturumda yeşil finans, vergilendirme, enerji verimliliği modelleri ve dairesel ekonomi teşvikleri incelendi. Prof. Dr. Afrim Alili, Batı Balkanlar’da yeşil finans ve sürdürülebilir büyüme ilişkisini panel veri analiziyle sundu. Doç. Dr. Teuta Zenku, Doç. Dr. Bukurie Imeri Jusufi, Prof. Dr. Azir Jusufi ve Dr. Öğr. Üyesi Sara Muça, KOBİ’lerde yeşil yatırımların finansmanında Kuzey Makedonya’nın Batı Balkanlar’daki konumunu ve temel kısıtları değerlendirdi. Doç. Dr. Teuta Zenku, Dr. Öğr. Üyesi Liridon Zenku ve Doç. Dr. Bukurie Imeri Jusufi, Kuzey Makedonya’daki çevre vergilendirmesi ve hava kirliliğini hukuki ve ekonomik boyutta ele aldı. Doç. Dr. Teuta Zenku, Doç. Dr. Bukurie Imeri Jusufi ve Prof. Dr. Azir Jusufi, Batı Balkanlar’da enerji verimliliği ve ekonomik sürdürülebilirliğe yönelik nicel bir model sundu. Doç. Dr. Jordan Delev ve Dr. Öğr. Üyesi Nazife Jakupova Domazet, dairesel ekonomiye geçişte ticari şirketlere sağlanan vergi teşviklerini Kuzey Makedonya’nın yasal çerçevesi ve AB uygulamalarıyla karşılaştırdı. Dr. Murat Unanoğlu ise K-Ortalama küme analizi ile Avrupa ve Orta Asya’daki yeşil iş uygulamaları ve inovasyon profillerini paylaştı.

Sürdürülebilir Yaşam, Çevre Hukuku ve İnovatif Araştırmalar Değerlendirildi

Doç. Dr. Ömer Tuğsal Doruk’un başkanlığında gerçekleşen bir diğer çevrim içi oturumda karbonsuzlaşma, sürdürülebilirliğin itici güçleri, çevre hukuku ve moleküler inovasyonlar sunuldu. Doç. Dr. Besime Ziberi, Doç. Dr. Liza Alili-Sulejmani, Doç. Dr. Nawaz Ahmad ve Doç. Dr. Jolita Vveinhardt, Batı Balkanlar’daki karbonsuzlaşma zorluklarını ekonomik büyümeden verimliliğe geçiş ekseninde inceledi. Doç. Dr. Liza Alili Sulejmani, AB ve Batı Balkanlar’daki ekonomik sürdürülebilirliğin itici güçlerini karşılaştırmalı panel veri analiziyle değerlendirdi. Dr. Öğr. Üyesi Aksu Samet, Dr. Martina Bocevska, Martina Pavlovska Dimkovski, Arş. Gör. Sezen Samet ve Prof. Dr. Valentina Velkovski, elma suyu konsantresi üretiminde fizikokimyasal parametrelerin izlenmesini süreç suyu yönetimi ve çevresel kalite kontrolü açısından sundu. Dr. Öğr. Üyesi Aksu Samet, Prof. Dr. Valentina Velkovski, Dr. Öğr. Üyesi Katerina Gerazova Efremova ve Arş. Gör. Muhamed Abazi, okul popülasyonu genelinde eko-plan benimsenmesini ve proje tabanlı çevresel katılımı ele aldı. Doç. Dr. Pakiza Tufekdji, Kuzey Makedonya’da çevrenin ceza hukuku kapsamında korunmasını değerlendirirken; Dr. Öğr. Üyesi Soykan Agar ve Dr. Öğr. Üyesi Aksu Samet, bitki biyoçeşitliliğinden moleküler inovasyona geçiş sürecinde gıda kaynaklı ellajik asit ve mirisetinin VEGFR1 ve VEGFR2 hedeflemesi için in silico optimizasyonunu paylaştı.

Hava Ulaşımı, Gastronomi ve Afet Yönetiminde Sürdürülebilirlik Tartışıldı

Doç. Dr. İlker Oruç’un yönettiği son çevrim içi oturumda karbon ayak izi, su ayak izi, yapay zekâ uygulamaları, afet riskleri ve yönetim stratejileri ele alındı. Öğr. Gör. Hamza Ceylan ve Doç. Dr. Abdullah Oğrak, hava taşımacılığının karbon ayak izini azaltmaya yönelik enerji dönüşümü ve verimlilik uygulamalarını inceledi. Öğr. Gör. Raşit Bakan ve Doç. Dr. Emrullah Tören, gastronomi turizminde coğrafi işaretli yemeklerin yer aldığı menülerin su ayak izini Gaziantep örneği üzerinden sundu. Dr. Öğr. Üyesi Damla Erdem ve Doç. Dr. Emrullah Tören, hiper-kişiselleştirilmiş yapay zekânın rekreasyonu daha sürdürülebilir hale getirip getiremeyeceğini tartıştı. Yüksek Lisans Öğrencisi Kübra Uzunyol ve Doç. Dr. Abdullah Oğrak, Bütünleşik Afet Yönetimi perspektifinden Marmara Bölgesi Afet Risk Azaltma Planlarının SWOT analizini paylaştı. Yüksek Lisans Öğrencisi Mehmet Hilmi Doğanay ve Doç. Dr. Abdullah Oğrak, yerel yönetimlerde farklı statülerdeki personelin istihdam modüllerini ve yarattığı sorunları örnek bir olay incelemesiyle sundu. Öğr. Gör. Özkan Baki ise sürdürülebilir yatırımın temeli olarak örgüt kültürünü, liderlik tarzlarını ve çalışan performansını Kuzey Makedonya inşaat sektörü bulgularıyla değerlendirdi.

Matematiksel Modeller, Yapay Zekâ ve Sürdürülebilirlik Çevrim İçi Oturumda Tartışıldı

Doç. Dr. Orhan Cengiz’in başkanlığında çevrim içi olarak gerçekleştirilen oturumda yapay zekâ yönetişimi, dış ticaret, radyasyon tahmini ve kentleşme modelleri ele alındı. Doç. Dr. Andrijana Bojadzievska - Danevska, yapay zekâ, yönetsel yetki ve sorumluluk açığı konularını değerlendirdi. Doç. Dr. Orhan Cengiz sunduğu iki ayrı çalışmada, Avrupa Birliği ve Türkiye’deki yaratıcı mal ihracatında açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükleri analiz etti; ardından CIVETS ülkelerinde kurumların ve tasarrufların cari dengeyi sürdürmedeki rolüne dair ampirik bulguları paylaştı. Yüksek Lisans Öğrencisi Aybiyke Anarbekova ve Yrd.Doç. Dr. Ella Abılayeva, radyasyon arka planının tahmininde yapay zekâ ve makine öğrenimi yöntemlerinin kullanımına ilişkin bir derleme sundu. Arş. Gör. Murat Berk Evren ve Doç. Dr. Server Funda Kerestecioğlu ise iklime dayanıklı kent formu için morfometrik sınıflandırmaya dayalı çok amaçlı optimizasyon modelini paylaştı.

Bişkek Kent İçi Ulaşımı ve Yeşil Teknolojiler Değerlendirildi

Prof. Dr. Meerim İmaş kızı’nin yönettiği çevrim içi oturumda kent içi ulaşım sistemleri, atık su arıtımı ve enerji diplomasisi ele alındı. Prof. Dr. Meerim İmaş kızı, Bişkek kent içi ulaşım sisteminin çevresel olarak iyileştirilmesi ve ulaşım emisyonlarının azaltılması dinamiklerini mevcut durum ve gelişme perspektifleri bağlamında sundu. Yüksek Lisans Öğrencisi Nurbol Abdikalilov ve Yrd. Doç. Dr. Kubat Kemelov, pirinç kabuklarından aktif karbon üretimi ve bunun tekstil atık sularının arıtılmasında kullanımını inceledi. Öğr. Gör. Khagan Mirzazada, Azerbaycan’daki yeşil enerji stratejisi, enerji diplomasisi ve yenilenebilir enerji üretimi arasındaki karşılıklı ilişkileri değerlendirdi. Yüksek Lisans Öğrencisi Farid Abiyev ve Doç. Dr. Abdusattor Abdurakhmanov ise petrol ve gaz endüstrisinde yeşil teknolojilerin ekonomik verimliliğinin değerlendirilmesini paylaştı.

Türk Devletleri Teşkilatı Yeşil Enerji Koridorları ve Şehirsel Hava-Gürültü Kirliliği İnceledi

Dr. Öğr. Üyesi Adnan Seyaz’ın başkanlığındaki bir diğer çevrim içi oturumda yeşil inovasyon, bölgesel enerji koridorları ve çevre kirliliği ölçümleri sunuldu. Yüksek Lisans Öğrencisi Nijat Huseynov ve Doç. Dr. Meltem Okur Dinçsoy, Avrupa Birliği’nde yapay zekâ kullanımı ve yeşil inovasyon ilişkisini üye ülkeler bazında betimsel bir karşılaştırmayla ele aldı. Dr. Öğr. Üyesi Adnan Seyaz, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesindeki yeşil enerji koridorlarını ve sürdürülebilir kalkınma politikalarını Orta Asya perspektifinden sundu. Dr. Özkan Çapraz, Sakarya’daki 2019–2025 yılları arası yedi yıllık partikül madde (PM) kirliliği verilerini değerlendirdi. Dr. Öğr. Üyesi Kubat Kemelov ise Bişkek’teki şehir içi trafik gürültüsü kirliliğinin değerlendirilmesine yönelik araştırma sonuçlarını paylaştı.